दुधाचा तुटवडा की भेसळीवरचा आळा? समाजाने आता जागे होण्याची वेळ.
महाराष्ट्रात सध्या दुधाचा तुटवडा जाणवत असल्याच्या बातम्या विविध माध्यमांतून समोर येत आहेत. या परिस्थितीमागील कारणांबाबत अनेक तर्क-वितर्क मांडले जात आहेत. काही जणांच्या मते अन्नभेसळविरोधी कारवाई अधिक कडक झाल्यामुळे भेसळयुक्त दूध आणि दुग्धजन्य पदार्थांचा अवैध पुरवठा कमी झाला असावा. या दाव्यांची अधिकृत पुष्टी होणे आवश्यक असले तरी या निमित्ताने एक महत्त्वाचा प्रश्न पुन्हा चर्चेत आला आहे—आपल्या अन्नसाखळीत भेसळीचे वाढते संकट.
दूध हा केवळ एक खाद्यपदार्थ नसून लाखो कुटुंबांच्या दैनंदिन आहाराचा महत्त्वाचा भाग आहे. लहान मुलांपासून वृद्धांपर्यंत सर्वांच्या आरोग्याशी त्याचा थेट संबंध आहे. त्यामुळे दुधात किंवा दुग्धजन्य पदार्थांमध्ये होणारी कोणतीही भेसळ ही केवळ कायद्याचा भंग नसून सार्वजनिक आरोग्याशी केलेली गंभीर तडजोड आहे.
भेसळ हा एक दिवसात निर्माण झालेला प्रश्न नाही. अनेक वर्षांपासून विविध ठिकाणी भेसळयुक्त अन्नपदार्थांविरोधात कारवाया होत आहेत. मात्र केवळ सरकारी यंत्रणांवर सर्व जबाबदारी टाकून हा प्रश्न सुटणार नाही. समाजातील प्रत्येक घटकाने यात आपली भूमिका पार पाडणे आवश्यक आहे.
सर्वसामान्य नागरिकांनी आपल्या परिसरात संशयास्पद अन्नपदार्थ उत्पादन किंवा विक्री होत असल्यास त्याची माहिती संबंधित विभागाला देणे गरजेचे आहे. लोकप्रतिनिधींनी या विषयावर सातत्याने लक्ष ठेवावे. पत्रकारांनी जनजागृती करताना तथ्याधारित वृत्तांकनाद्वारे समाजासमोर वास्तव आणावे. प्रशासनाने पारदर्शक आणि निष्पक्ष कारवाई करावी. या चौघांच्या संयुक्त प्रयत्नांशिवाय भेसळीविरोधातील लढा प्रभावी ठरणार नाही.
या परिस्थितीची दुसरी महत्त्वाची बाजू म्हणजे शेतकरी आणि दुग्धव्यवसाय. जर बाजारात शुद्ध दुधाची मागणी वाढत असेल तर ग्रामीण भागातील शेतकरी आणि युवकांसाठी ही मोठी संधी ठरू शकते. आधुनिक पद्धतीने दुग्धव्यवसाय वाढवणे, थेट ग्राहकांपर्यंत पोहोचणे आणि दर्जेदार दूध उपलब्ध करून देणे यामुळे शेतकऱ्यांचे उत्पन्न वाढू शकते. ग्राहकांनाही विश्वासार्ह स्रोतांकडून शुद्ध दूध मिळू शकते.
आज गरज आहे ती केवळ तुटवड्यावर चर्चा करण्याची नाही, तर शुद्ध अन्नाचा हक्क सुनिश्चित करण्याची. जर भेसळीला आळा बसत असेल तर त्याचे स्वागत झाले पाहिजे. जर कुठे भेसळ होत असेल तर ती उघडकीस आणली गेली पाहिजे. आणि जर शेतकरी प्रामाणिकपणे उत्पादन वाढवत असतील तर त्यांना प्रोत्साहन दिले पाहिजे.
निरोगी समाज घडवायचा असेल तर भेसळमुक्त अन्न ही केवळ सरकारी योजना नसून लोकचळवळ बनली पाहिजे. आपल्या मुलांच्या आणि पुढील पिढ्यांच्या आरोग्याचा प्रश्न असल्यामुळे प्रत्येक नागरिकाने जागरूक ग्राहक, सजग नागरिक आणि जबाबदार समाजघटक म्हणून पुढे येणे ही काळाची गरज आहे.
शुद्ध दूध, निरोगी कुटुंब आणि भेसळमुक्त समाज—हे केवळ घोषवाक्य नसून प्रत्येक नागरिकाची सामूहिक जबाबदारी आहे.
गजानन गंगाधरराव बिडकर
मुख्य संपादक – साप्ताहिक महिमा खादीचा
तेलंगणा राज्याध्यक्ष – पुरोगामी पत्रकार संघ (भारत)
मो. 989476595